Cháu tôi đang học lớp Hai, trong sách tiếng Việt có dạy cách đọc tên chữ cái là A, BÊ, XÊ ... phân biệt với âm a, bờ, cờ...
Vậy nên tôi nhờ Google tìm được tài liệu này để tham khảo và giúp cháu học.
Tài liệu này chỉ để tham khảo mà thôi, còn tên và âm của chữ cái thế nào thì phải theo sách giáo khoa, không thể khác được.
Nguồn: Google tài liệu.
TÊM VÀ ÂM CỦA CHỮ CÁI / MẪU TỰ TIẾNG VIỆT
Trong tiếng Việt, việc phân biệt rõ ràng giữa "tên gọi" (tên chữ cái) và "âm đọc" (âm tiết/âm vị) của các mẫu tự trong bảng chữ cái (Alphabet) là vô cùng quan trọng, giúp tránh nhầm lẫn giữa việc đánh vần/phát âm và việc đọc tên chữ cái.
Dưới đây là bài tổng hợp chi tiết và đầy đủ nhất giúp bạn nắm vững sự khác biệt này.
1. Khái niệm cơ bản: Tên chữ cái vs. Âm đọc
- Tên chữ cái (Tên mẫu tự): Là tên gọi chính thức của chữ cái đó trong bảng chữ cái tiếng Việt. Tên chữ cái thường được dùng khi:
- Đọc bảng chữ cái (A, Bê, Xê...).
- Đánh vần tên riêng, viết tắt (ví dụ: VTV đọc là "Vê-Tê-Vê").
- Gọi tên các biến số trong toán học/khoa học (ví dụ: góc A, điểm B).
- Âm đọc (Âm của mẫu tự): Là âm thanh thực tế phát ra khi ghép chữ cái đó vào từ để đọc/đánh vần theo phương pháp ngữ âm (Ví dụ: Chữ B có tên là "Bê", nhưng âm phát ra khi đánh vần là "/bờ/").
2. Bảng phân biệt Tên và Âm của 29 chữ cái tiếng Việt
Bảng chữ cái tiếng Việt chính thức gồm 29 mẫu tự. Dưới đây là bảng đối chiếu chi tiết giữa Ký tự, Tên chữ cái và Âm đọc:
| STT | Chữ cái | Tên chữ cái (Tên gọi) | Âm đọc (Khi đánh vần/ngữ âm) | Ghi chú & Cách phát âm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | A | A | /a/ | Nguyên âm đơn |
| 2 | Ă | Á | /ă/ | Nguyên âm ngắn (không đứng một mình) |
| 3 | Â | Ớ | /ớ/ | Nguyên âm ngắn (không đứng một mình) |
| 4 | B | Bê | /bờ/ | Phụ âm |
| 5 | C | Xê | /cờ/ | Phụ âm |
| 6 | D | Dê | /dờ/ (Miền Bắc: /giờ/) | Phụ âm |
| 7 | Đ | Đê | /đờ/ | Phụ âm |
| 8 | E | E | /e/ | Nguyên âm đơn |
| 9 | Ê | Ê | /ê/ | Nguyên âm đơn |
| 10 | G | Giê | /gờ/ | Phụ âm |
| 11 | H | Hát | /hờ/ | Phụ âm |
| 12 | I | I (hoặc I ngắn) | /i/ | Nguyên âm đơn |
| 13 | K | Ca | /cờ/ | Phụ âm (Âm phát ra giống C) |
| 14 | L | Ép-lờ | /lờ/ | Phụ âm |
| 15 | M | Ép-mờ | /mờ/ | Phụ âm |
| 16 | N | Ép-nờ | /nờ/ | Phụ âm |
| 17 | O | O | /o/ | Nguyên âm đơn |
| 18 | Ô | Ô | /ô/ | Nguyên âm đơn |
| 19 | Ơ | Ơ | /ơ/ | Nguyên âm đơn |
| 20 | P | Pê | /pờ/ | Phụ âm (Đứng đầu từ mượn hoặc cuối từ) |
| 21 | Q | Quy | /quờ/ (hoặc /cờ/) | Phụ âm (Luôn đi cùng 'u' thành Qu) |
| 22 | R | Ép-rờ (hoặc Rờ) | /rờ/ | Phụ âm (Uốn lưỡi) |
| 23 | S | Ép-sờ | /sờ/ (Sờ nặng) | Phụ âm (Uốn lưỡi) |
| 24 | T | Tê | /tờ/ | Phụ âm |
| 25 | U | U | /u/ | Nguyên âm đơn |
| 26 | Ư | Ư | /ư/ | Nguyên âm đơn |
| 27 | V | Vê | /vờ/ (Miền Nam hay đọc /vờ/ thành /dờ/) | Phụ âm |
| 28 | X | Xích-sờ | /xờ/ (Xờ nhẹ) | Phụ âm |
| 29 | Y | Y (hoặc Y dài / Y-gréc) | /i/ | Nguyên âm (Âm đọc giống I ngắn) |
3. Quy tắc phân nhóm và những lưu ý quan trọng
Để phân biệt chính xác và không bị nhầm lẫn giữa các âm/tên, bạn có thể chú ý các nhóm sau:
3.1. Nhóm Nguyên âm (12 nguyên âm)
- Gồm: A, Ă, Â, E, Ê, I, O, Ô, Ơ, U, Ư, Y.
- Đặc điểm: Tên chữ cái và âm đọc của các nguyên âm gần như giống hệt nhau (trừ Ă tên là "Á", Â tên là "Ớ", Y tên là "Y dài" hay "Y-gréc").
- Ví dụ: Chữ O tên là O, âm đọc cũng là /o/.
3.2. Nhóm Phụ âm có tên gọi mượn tiếng Pháp
Nhiều chữ cái tiếng Việt có tên gọi theo phiên âm tiếng Pháp, nhưng âm đọc khi ghép từ thì ngắn gọn hơn (thường thêm thanh huyền hoặc âm "ờ"):
- Chữ B: Tên là Bê, âm đọc là /bờ/.
- Chữ C: Tên là Xê, âm đọc là /cờ/.
- Chữ D: Tên là Dê, âm đọc là /dờ/.
- Chữ Đ: Tên là Đê, âm đọc là /đờ/.
- Chữ T: Tên là Tê, âm đọc là /tờ/.
- Chữ V: Tên là Vê, âm đọc là /vờ/.
3.3. Nhóm Phụ âm có tên gọi theo tiếng Pháp cổ / Tiếng Anh
- Chữ L, M, N, R, S, X:
- Tên gọi chính thức trong ngữ pháp truyền thống: Ép-lờ (L), Ép-mờ (M), Ép-nờ (N), Ép-rờ (R), Ép-sờ (S), Xích-sờ (X).
- Âm đọc khi đánh vần: /lờ/, /mờ/, /nờ/, /rờ/, /sờ/, /xờ/.
3.4. Các trường hợp cùng âm đọc nhưng khác tên gọi và chữ viết
Trong tiếng Việt có một số phụ âm có âm đọc trùng nhau nhưng tên chữ cái và cách viết khác nhau:
- C, K, Q:
- Chữ C (tên: Xê), Chữ K (tên: Ca), Chữ Q (tên: Quy).
- Cả 3 chữ này khi phát âm cơ bản đều biểu thị âm /cờ/.
- I và Y:
- Chữ I (tên: I hoặc I ngắn) và Chữ Y (tên: Y hoặc Y dài).
- Cả hai đều biểu thị chung một nguyên âm /i/.
4. Bảng mở rộng: Các Chữ Ghép (Phụ âm đôi/ba) trong tiếng Việt
Mặc dù không nằm trong 29 mẫu tự đơn của bảng chữ cái, các chữ ghép này có vị trí rất quan trọng trong việc đánh vần và có âm đọc riêng:
| Chữ ghép | Âm đọc | Ví dụ |
|---|---|---|
| CH | /chờ/ | Chó, cha |
| GH | /gờ/ (Ghép với e, ê, i) | Ghế, ghi |
| GI | /giờ/ | Giờ, gió |
| KH | /khờ/ | Khiêng, khói |
| NG / NGH | /ngờ/ | Nghe, nghĩ |
| NH | /nhờ/ | Nhà, nhẹ |
| PH | /phờ/ | Phở, phố |
| QU | /quờ/ | Qua, quả |
| TH | /thờ/ | Thỏ, thư |
| TR | /trờ/ (Uốn lưỡi) | Trăng, tre |
5. Tóm tắt nhanh cách ứng dụng thực tế
- Khi gọi tên viết tắt (như tên tổ chức, biển số xe, tên người): Dùng Tên chữ cái.
- Ví dụ: VTV3 đọc là "Vê - Tê - Vê - Ba".
- Khi dạy trẻ em tập đọc / đánh vần: Dùng Âm đọc.
- Ví dụ: Từ "BA" đánh vần là /bờ/ - /a/ - ba (không đánh vần là Bê - A - Ba).
-@@@
Do chữ Quốc ngữ của tiếng Việt được sáng tác dựa trên hệ chữ La-tinh (với sự đóng góp rất lớn từ các giáo sĩ Bồ Đào Nha, Pháp, Ý...), tên gọi của các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt chịu ảnh hưởng cực kỳ sâu sắc từ tên chữ cái tiếng Pháp (mượn qua đường phiên âm).
Tuy nhiên, âm đọc thực tế (âm vị) khi ghép vần trong từ của hai ngôn ngữ lại có những điểm khác biệt rất rõ rệt do đặc đặc trưng ngữ âm riêng.
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa Tên chữ cái và Âm đọc tương tự của chữ Pháp và chữ Việt.
1. Bảng so sánh 26 chữ cái La-tinh chung (Pháp - Việt)
(Ghi chú: Tiếng Việt dùng 29 chữ cái, còn tiếng Pháp dùng 26 chữ cái La-tinh tiêu chuẩn. Bảng này so sánh 26 chữ cái chung giữa hai ngôn ngữ).
| Chữ cái | Tên Pháp (Tên gọi) | Tên Việt (Tên gọi) | Âm đọc trong tiếng Pháp (Ngữ âm) | Âm đọc trong tiếng Việt (Ngữ âm) | So sánh & Nhận xét |
|---|---|---|---|---|---|
| A | A | A | /a/ | /a/ | Giống nhau hoàn toàn. |
| B | Bê | Bê | /b/ (bờ nhẹ, không bật hơi) | /bờ/ | Tên gọi giống nhau. Âm đọc Việt có thanh không (âm họng hơn). |
| C | Xê | Xê | /k/ (trước a, o, u) hoặc /s/ (trước e, i, y) | /cờ/ | Tên gọi giống nhau. Tiếng Việt C luôn đọc là /cờ/. |
| D | Đê | Dê | /d/ (đọc như đ tiếng Việt) | /dờ/ (Bắc: /giờ/, Nam: /dờ/) | Khác biệt lớn: Chữ D tiếng Pháp đọc giống Đ tiếng Việt; còn chữ D tiếng Việt đọc thành /dờ/ hoặc /giờ/. |
| E | Ơ (hoặc Ơ-e) | E | /ə/ (ơ) hoặc /ɛ/ (e), /e/ (ê) tùy dấu | /e/ | Tiếng Pháp đọc E nguyên bản là âm ơ, tiếng Việt đọc là e. |
| F | Ép-phơ | (Không có) | /f/ | (Dùng PH để phiên /phờ/) | Tiếng Việt không có chữ F đơn. |
| G | Giê (môi tròn) | Giê | /ʒ/ (gi nhẹ) hoặc /g/ (gờ) | /gờ/ | Tên gọi vay mượn từ Pháp (Giê). |
| H | Át-shơ | Hát | /h/ (Thường là h câm, không phát âm) | /hờ/ (Âm bật hơi rõ) | Tên gọi Việt mượn từ Hache (Pháp). Âm đọc Pháp thường câm, Việt phát âm rõ. |
| I | I | I (I ngắn) | /i/ | /i/ | Giống nhau hoàn toàn. |
| J | Gi | (Không có) | /ʒ/ (gi giống ji trong Jardin) | (Dùng GI /giờ/) | Tiếng Việt chính thức không có J trong bảng 29 chữ cái. |
| K | Ca | Ca | /k/ | /cờ/ | Tên gọi Ca giống nhau. Âm đọc tương đương. |
| L | Ép-lơ | Ép-lờ (hoặc Lờ) | /l/ | /lờ/ | Tên gọi Việt mượn trực tiếp phiên âm từ Elle (Pháp). |
| M | Ép-mơ | Ép-mờ (hoặc Mờ) | /m/ | /mờ/ | Tên gọi Việt mượn từ Emme (Pháp). |
| N | Ép-nơ | Ép-nờ (hoặc Nờ) | /n/ | /nờ/ | Tên gọi Việt mượn từ Enne (Pháp). |
| O | O | O | /o/ hoặc /ɔ/ | /o/ | Tương đồng. |
| P | Pê | Pê | /p/ (âm bật môi mạnh) | /pờ/ | Tên gọi giống nhau. |
| Q | Cuy | Quy | /k/ (luôn đi cùng u thành qu) | /quờ/ (hoặc /cờ/) | Tên gọi Quy vay mượn từ Cu (Pháp). |
| R | Ép-rơ | Ép-rờ (hoặc Rờ) | /ʁ/ (Âm rung họng/cuống lưỡi đặc trưng) | /rờ/ (Âm rung đầu lưỡi) | Tên mượn từ Erre (Pháp). Âm đọc Pháp phát ra từ họng, Việt phát ra từ lưỡi. |
| S | Ép-sơ | Ép-sờ (Sờ nặng) | /s/ hoặc /z/ (khi đứng giữa 2 nguyên âm) | /sờ/ (uốn lưỡi) | Tên mượn từ Esse (Pháp). |
| T | Tê | Tê | /t/ (răng sát lưỡi, nhẹ hơn T Việt) | /tờ/ | Tên gọi giống nhau. |
| U | Ư (uốn môi /y/) | U | /y/ (Khẩu hình môi tròn nói chữ i) | /u/ (như u trong thu) | Khác biệt lớn: U trong tiếng Pháp phát âm gần như chữ Ư (tròn môi) của Việt Nam. |
| V | Vê | Vê | /v/ | /vờ/ (Nam: đọc thành /dờ/) | Tên gọi giống nhau. |
| W | Đúp-lơ-vê | (Không có) | /v/ (hoặc /w/ từ mượn) | (Không có) | Tiếng Việt không có W. |
| X | Ích-sơ | Xích-sờ (Xờ nhẹ) | /ks/, /gz/, hoặc /s/ | /xờ/ | Tên mượn từ Iks (Pháp). |
| Y | I-gréc | Y (Y dài / Y-gréc) | /i/ | /i/ | Tên Y-gréc (I-grec = I Hy Lạp) Việt Nam mượn trọn vẹn từ tiếng Pháp. |
| Z | Giét-đơ | (Không có) | /z/ | (Không có) | Tiếng Việt không có chữ Z chính thức. |
2. Bổ sung các chữ cái/chữ ghép riêng biệt
A. Các chữ cái có dấu riêng trong Bảng 29 chữ Việt
- Ă (Tên: Á, Âm: /ă/): Tiếng Pháp không có.
- Â (Tên: Ớ, Âm: /ớ/): Tiếng Pháp không có.
- Đ (Tên: Đê, Âm: /đờ/): Tiếng Pháp dùng chữ D để phát âm giống chữ Đ này.
- Ê (Tên: Ê, Âm: /ê/): Tiếng Pháp có ký tự É hay Ê phát âm tương tự.
- Ơ (Tên: Ơ, Âm: /ơ/): Tiếng Pháp phát âm chữ E đơn lẻ tương tự như chữ Ơ này.
- Ư (Tên: Ư, Âm: /ư/): Tiếng Pháp phát âm chữ U đơn lẻ gần giống chữ Ư này.
B. Ký tự đặc biệt trong tiếng Pháp
- Ç (C-cédille): Đọc là âm /s/ khi đứng trước a, o, u (Ví dụ: Garçon).
- Các nguyên âm có dấu (À, Â, É, È, Ê, Ë, Î, Ï, Ô, Ù, Û): Tiếng Pháp dùng dấu để biểu thị biến đổi độ mở của âm hoặc kéo dài âm, không biến chữ cái đó thành một chữ riêng biệt như tiếng Việt.
3. Ba điểm khác biệt then chốt cần ghi nhớ
- Sự vay mượn Tên gọi: Các tên gọi chữ cái như Bê, Cê (Xê), Đê, Giê, Hát, Quy, Vê, Y-gréc, Ép-lờ, Ép-mờ, Xích-sờ... trong tiếng Việt hiện đại chính là phiên âm thuần Việt từ tên gọi chữ cái tiếng Pháp do thời kỳ tiếp xúc ngôn ngữ lịch sử.
- Khác biệt cặp D - Đ và U - Ư:
- Trong tiếng Pháp: Chữ D đọc là /đ/ (như Dent -> đọc là Đăng), chữ U đọc nghe như /ư/ (như Une -> đọc nghe như Ư-nơ).
- Trong tiếng Việt: Chữ D đọc là /dờ/ hoặc /giờ/, chữ Đ mới đọc là /đờ/. Chữ U đọc là /u/ (như thu), chữ Ư mới đọc là /ư/.
- Phụ âm câm và nối âm:
- Tiếng Pháp có nhiều phụ âm đứng cuối từ bị câm (không phát âm như t, s, d, p, x) và có hiện tượng nối âm (Liaison).
- Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, mỗi chữ cái/vần ghép ở cuối (như t, p, c, ch, ng, nh) đều có giá trị khép âm rõ ràng, không có hiện tượng câm hay nối âm như tiếng Pháp.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét